سوپاس بۆ سەردانی ماڵپەڕی nature.com. ئەو وەشانەی وێبگەڕەی کە بەکاری دەهێنیت پشتگیری CSS ی سنوورداری هەیە. بۆ باشترین ئەزموون، پێشنیار دەکەین نوێترین وەشانی وێبگەڕ بەکاربهێنیت (یان دۆخی گونجان لە ئینتەرنێت ئێکسپلۆرەردا بکوژێنیتەوە). سەرەڕای ئەوەش، بۆ دڵنیابوون لە بەردەوامی پشتگیری، ئەم ماڵپەڕە ستایل و جاڤاسکڕێپت لەخۆناگرێت.
جوڵەی ئەندام و شانەکان دەتوانێت ببێتە هۆی هەڵە لە شوێنی تیشکی ئێکس لە کاتی چارەسەری تیشکیدا. بۆیە ئەو مادانەی کە تایبەتمەندی میکانیکی و تیشکی هاوتای شانەیان هەیە پێویستن بۆ تقلیدکردنی جووڵەی ئەندامەکان بۆ باشکردنی چارەسەری تیشکی. بەڵام پەرەپێدانی ئەم جۆرە کەرەستانە وەک تەحەدایەک دەمێنێتەوە. هایدرۆجیلەکانی ئەلجینات تایبەتمەندی هاوشێوەی ماتریکسی دەرەوەی خانەیی هەیە، ئەمەش وای لێدەکات وەک مادەی هاوتای شانە بەڵێندەر بن. لەم لێکۆڵینەوەیەدا، فۆمی هایدرۆجیلی ئەلجینات بە تایبەتمەندی میکانیکی و تیشکی خوازراو بە دەردانی Ca2+ لە شوێنی خۆیدا دروستکرا. ڕێژەی هەوا بۆ قەبارە بە وردی کۆنترۆڵ کرا بۆ بەدەستهێنانی فۆمی هایدرۆجیل کە تایبەتمەندی میکانیکی و تیشکی دیاریکراوی هەبێت. ماکرۆ و مایکرۆمۆرفۆلۆژیای مادەکان تایبەتمەند کرا، و هەڵسوکەوتی فۆمەکانی هایدرۆجیل لە ژێر پاڵەپەستۆدا لێکۆڵینەوەی لەسەر کرا. تایبەتمەندییە تیشکییەکان بە شێوەیەکی تیۆری خەمڵێنران و بە شێوەیەکی ئەزموونی پشتڕاستکرانەوە بە بەکارهێنانی تۆمۆگرافی کۆمپیوتەر. ئەم توێژینەوەیە ڕۆشنایی دەخاتە سەر پەرەپێدانی داهاتووی ماددە هاوتاکانی شانە کە دەتوانرێت بۆ باشکردنی ژەمی تیشکدانەوە و کۆنترۆڵکردنی کوالیتی لە کاتی چارەسەری تیشکیدا بەکاربهێنرێت.
چارەسەری تیشکی چارەسەرێکی باو بۆ شێرپەنجەیە1. جووڵەی ئەندام و شانەکان زۆرجار دەبێتە هۆی هەڵە لە شوێنی تیشکی ئێکس لە کاتی چارەسەری تیشکیدا2، کە دەتوانێت ببێتە هۆی کەم چارەسەرکردنی وەرەمەکە و زۆر بەرکەوتنی خانە تەندروستەکانی دەوروبەری بە تیشکی ناپێویست. توانای پێشبینیکردنی جووڵەی ئەندامەکان و شانەکان زۆر گرنگە بۆ کەمکردنەوەی هەڵەکانی شوێنی وەرەم. ئەم توێژینەوەیە لەسەر سییەکان بوو، بەو پێیەی کاتێک نەخۆشەکان لە کاتی چارەسەری تیشکیدا هەناسە دەدەن، شێواندن و جوڵەی بەرچاویان بەسەردا دێت. مۆدێلی جۆراوجۆری توخمە سنووردارەکان پەرەیان پێدراوە و بەکارهێنراون بۆ ھاوشێوەکردنی جووڵەی سییەکانی مرۆڤ3،4،5. بەڵام ئەندام و شانەکانی مرۆڤ ئەندازەیی ئاڵۆزیان هەیە و زۆر وابەستەی نەخۆشن. بۆیە ئەو مادانەی کە تایبەتمەندی هاوتای شانەیان هەیە زۆر بەسوودن بۆ پەرەپێدانی مۆدێلی فیزیکی بۆ چەسپاندنی مۆدێلی تیۆری، ئاسانکاری باشترکردنی چارەسەری پزیشکی و بۆ مەبەستی پەروەردەی پزیشکی.
پەرەپێدانی ماددە تقلیدکەرەکانی شانە نەرمەکان بۆ بەدەستهێنانی ئەندازەیی پێکهاتەیی دەرەکی و ناوەوەی ئاڵۆز سەرنجی زۆری ڕاکێشاوە چونکە ناتەبایی میکانیکی سروشتییان دەتوانێت ببێتە هۆی شکست لە بەکارهێنانی ئامانج6،7. مۆدێلکردنی بایۆمیکانیکی ئاڵۆزی شانەکانی سییەکان، کە نەرمییەکی زۆر، لاستیکی و کونیلەیی پێکهاتەیی تێکەڵ دەکات، تەحەدایەکی بەرچاو لە پەرەپێدانی مۆدێلەکاندا دروست دەکات کە بە وردی سییەکانی مرۆڤ بەرهەمبهێننەوە. یەکخستنەوە و هاوتاکردنی تایبەتمەندییە میکانیکی و تیشکییەکان گرینگە بۆ ئەدای کاریگەری مۆدێلی سییەکان لە دەستێوەردانەکانی چارەسەریدا. بەرهەمهێنانی زیادە سەلماندوویەتی کە کاریگەرە لە پەرەپێدانی مۆدێلی تایبەت بە نەخۆش، کە ڕێگە بە نموونەسازی خێرای دیزاینە ئاڵۆزەکان دەدات. شین و هاوکارانی. 8 مۆدێلێکی سییەکانی دووبارەبووەوە و شێواوی پەرەپێدا کە بۆری هەوای چاپکراوی سێ ڕەهەندی هەبوو. هاسێلار و هاوکارانی. 9 فانتۆمێکی زۆر هاوشێوەی نەخۆشە ڕاستەقینەکان بۆ هەڵسەنگاندنی کوالیتی وێنە و شێوازەکانی پشتڕاستکردنەوەی شوێن بۆ چارەسەری تیشکی پەرەپێدا. هۆنگ و هاوکارانی مۆدێلێکی سی تی سنگیان پەرەپێدا بە بەکارهێنانی چاپی سێ ڕەهەندی و تەکنەلۆژیای کاستی سلیکۆن بۆ دووبارە بەرهەمهێنانەوەی توندی سی تی برینە جیاوازەکانی سییەکان بۆ هەڵسەنگاندنی وردی ژماردن. بەڵام ئەم نموونە سەرەتاییانە زۆرجار لە ماددەیەک دروست دەکرێن کە تایبەتمەندییە کاریگەرەکانیان زۆر جیاوازە لە تایبەتمەندییە کاریگەرەکانی شانەکانی سییەکان11.
لە ئێستادا، زۆربەی فانتۆمەکانی سییەکان لە فۆمی سلیکۆن یان پۆلی یورتان دروستکراون، کە لەگەڵ تایبەتمەندییە میکانیکی و تیشکییەکانی پارانشیمای ڕاستەقینەی سییەکان ناگونجێت کە بە وردی لاستیکی و پێکهاتەی پڕکردنەوەی شانەکانی سییەکان تقلید دەکات، وەک تەحەدایەکی تاقیکاری دەمێنێتەوە.
لەم لێکۆڵینەوەیەدا گریمانە کرا کە شانەکانی سییەکان ماددەیەکی لاستیکیی یەکسانن. چڕی شانەکانی سییەکانی مرۆڤ (\(\:\rho\:\)) ڕاپۆرت کراوە کە 1.06 گم/سم3، و چڕی سییەکانی هەڵئاوساو 0.26 گم/سم315. مەودای بەرفراوانی بەهاکانی مۆدیولوسی یۆنگ (MY)ی شانەکانی سییەکان بە بەکارهێنانی ڕێگەی تاقیکاری جیاواز بەدەست هاتووە. لای-فوک و هاوکارانی. 16 YM ی سییەکانی مرۆڤیان پێوانە کرد بە هەڵاوسانی یەکسان کە 0.42-6.72 کیلۆپاسکاڵ بوو. گۆس و هاوکارانی. 17 ئیلاستۆگرافی دەنگدانەوە موگناتیسییان بەکارهێناوە و YM یان 2.17 کیلۆپاسکاڵ ڕاگەیاندووە. لیو و هاوکارانی. 18 YM ی ڕاستەوخۆی پێوانەکراوی 0.03-57.2 کیلۆپاسکاڵیان ڕاپۆرت کردووە. ئیلێگبوسی و هاوکارانی. 19 YM یان بە 0.1-2.7 کیلۆپاسکاڵ خەمڵاندووە بە پشتبەستن بە داتای 4D CT کە لە نەخۆشە هەڵبژێردراوەکانەوە وەرگیراون.
بۆ تایبەتمەندییە تیشکییەکانی سییەکان، چەندین پارامێتەر بەکاردەهێنرێن بۆ وەسفکردنی هەڵسوکەوتی کارلێکی شانەکانی سییەکان لەگەڵ تیشکی ئێکس، لەوانە پێکهاتەی توخمییەکان، چڕی ئەلکترۆنەکان (\(\:{\rho\:}_{e}\))، ژمارەی ئەتۆمی کاریگەر (\(\:{Z}_{eff}\))، مامناوەندی وزەی وروژاندن (\(\:I\))، ڕێژەی لاوازبوونی بارستە (\(\:\mu\:/\rho\:\)) و یەکەی هاونسفیڵد (HU) کە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە \(\:\mu\:/\rho\:\)ەوە هەیە.
چڕی ئەلکترۆنی \(\:{\rho\:}_{e}\) بە ژمارەی ئەلکترۆنەکان بۆ هەر یەکەیەکی قەبارە پێناسە دەکرێت و بەم شێوەیە حیسابی بۆ دەکرێت:
کە \(\:\rho\:\) چڕی مادەکە بە g/cm3، \(\:{N}_{A}\) نەگۆڕی ئەڤۆگادرۆیە، \(\:{w}_{i}\) بەشە بارستەییە، \(\:{Z}_{i}\) ژمارەی ئەتۆمییە، و \(\:{A}_{i}\) کێشی ئەتۆمی توخمە i-یە.
ژمارەی ئەتۆمی ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە سروشتی کارلێکی تیشکدانەوە هەیە لەناو مادەکەدا. بۆ ئەو ئاوێتە و تێکەڵانەی کە چەند توخمێکیان تێدایە (بۆ نموونە قوماش)، دەبێت ژمارەی ئەتۆمی کاریگەر \(\:{Z}_{eff}\) حیسابی بۆ بکرێت. فۆرمولەکە لەلایەن Murthy et al. ٢٠:
تێکڕای وزەی وروژاندن \(\:I\) باس لەوە دەکات کە مادەی ئامانج چەندە بە ئاسانی وزەی جوڵەی تەنۆلکە دزەپێکەرەکان هەڵدەمژێت. تەنها تایبەتمەندییەکانی مادەی ئامانج باس دەکات و هیچ پەیوەندییەکی بە تایبەتمەندی تەنۆلکەکانەوە نییە. \(\:I\) دەتوانرێت بە جێبەجێکردنی یاسای زیادکردنی براگ حیسابی بۆ بکرێت:
ڕێژەی لاوازبوونی بارستەیی \(\:\mu\:/\rho\:\) باس لە چوونە ژوورەوە و دەردانی وزەی فۆتۆنەکان دەکات لە ماددە ئامانجدارەکەدا. دەتوانرێت بە بەکارهێنانی ئەم فۆرمولەیەی خوارەوە حیسابی بۆ بکرێت:
لەو شوێنانەی کە \(\:x\) ئەستووری مادەکە، \(\:{I}_{0}\) چڕی ڕووناکی ڕووداوە، \(\:I\) چڕی فۆتۆنە دوای چوونە ناو مادەکە. \(\:\mu\:/\rho\:\) داتا دەتوانرێت ڕاستەوخۆ لە بنکەدراوەی ئاماژەی ستانداردەکانی NIST 12621 وەربگیرێت. بەهاکانی \(\:\mu\:/\rho\:\) بۆ تێکەڵەکان و پێکهاتەکان دەتوانرێت بە بەکارهێنانی یاسای زیادکردن بەم شێوەیە وەربگیرێن:
HU یەکەیەکی بێ ڕەهەندی ستانداردە بۆ پێوانەکردنی چڕی تیشکی لە لێکدانەوەی داتاکانی تۆمۆگرافی کۆمپیوتەریی (CT)، کە بە شێوەیەکی هێڵی لە ڕێژەی لاوازبوونی پێوراو \(\:\mu\:\) دەگۆڕدرێت. بەم شێوەیە پێناسە دەکرێت:
کە \(\:{\mu\:}_{ئاو}\) ڕێژەی لاوازبوونی ئاوە، و \(\:{\mu\:}_{هەوا}\) ڕێژەی لاوازبوونی هەوایە. بۆیە لە فۆرمۆلەی (٦)ەوە دەبینین کە بەهای HU ی ئاو 0 یە، و بەهای HU ی هەوا -1000 یە. بەهای HU بۆ سییەکانی مرۆڤ لە نێوان -600 بۆ -70022 دایە.
چەندین مادەی هاوتای شانە پەرەی پێدراوە. گریفیت و هاوکارانی. 23 مۆدێلێکی هاوتای شانەیان بۆ جەستەی مرۆڤ پەرەپێدا کە لە پۆلی یورتان (PU) دروستکراوە کە چڕیی جۆراوجۆری کاربۆناتی کالیسیۆم (CaCO3)ی بۆ زیادکرا بۆ ھاوشێوەکردنی ڕێژەی لاوازبوونی هێڵی ئەندامە جیاوازەکانی مرۆڤ لەوانەش سییەکانی مرۆڤ، و مۆدێلەکە ناوی گریفیت لێنرا. تایلۆر24 مۆدێلێکی دووەمی هاوتای شانەکانی سییەکانی پێشکەش کرد کە لەلایەن تاقیگەی نیشتمانی لۆڕێنس لیڤەرمۆر (LLNL) پەرەی پێدراوە، بە ناوی LLLL1. Traub et al.25 جێگرەوەیەکی نوێی شانەکانی سییەکانیان پەرەپێدا بە بەکارهێنانی Foamex XRS-272 کە 5.25% CaCO3ی تێدایە وەکو بەرزکەرەوەی کارایی، کە ناوی ALT2 لێنرا. خشتەکانی 1 و 2 بەراوردکردنی \(\:\rho\:\)، \(\:{\rho\:}_{e}\)، \(\:{Z}_{eff}\)، \(\:I\) و ڕێژەکانی لاوازبوونی بارستەیی بۆ سییەکانی مرۆڤ (ICRU-44) و مۆدێلە هاوتاکانی شانەکانی سەرەوە نیشان دەدەن.
سەرەڕای ئەو تایبەتمەندییە تیشکییە نایابانەی بەدەست هاتوون، نزیکەی هەموو ماددە فانتۆمییەکان لە فۆمی پۆلیستێرینی دروستکراون، ئەمەش بەو مانایەیە کە تایبەتمەندییە میکانیکییەکانی ئەم ماددانە ناتوانن لە تایبەتمەندییە میکانیکییەکانی سییەکانی مرۆڤ نزیک ببنەوە. ڕێژەی یۆنگ (YM)ی فۆمی پۆلی یورتان نزیکەی 500 کیلۆپاسکاڵە، کە زۆر دوورە لە ئایدیاڵ بە بەراورد بە سییەکانی ئاسایی مرۆڤ (نزیکەی 5-10 کیلۆپاسکاڵ). بۆیە پێویستە ماددەیەکی نوێ پەرەپێبدرێت کە بتوانێت تایبەتمەندییە میکانیکی و تیشکییەکانی سییەکانی ڕاستەقینەی مرۆڤ بەدیبهێنێت.
هایدرۆجێڵەکان لە ئەندازیاری شانەدا بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردەهێنرێن. پێکهاتە و تایبەتمەندییەکانی هاوشێوەی ماتریکسی دەرەوەی خانەیی (ECM)ن و بە ئاسانی ڕێکدەخرێن. لەم لێکۆڵینەوەیەدا، ئەلجیناتی سۆدیۆمی پاک وەک مادەی بایۆلۆجی بۆ ئامادەکردنی کەفەکان هەڵبژێردرا. هایدرۆجیلەکانی ئەلجینات گونجاون بۆ زیندەیی و بە شێوەیەکی بەرفراوان لە ئەندازیاری شانەدا بەکاردەهێنرێن بەهۆی تایبەتمەندییە میکانیکییە ڕێکخراوەکانیانەوە. پێکهاتەی توخمیی سۆدیۆم ئەلجینات (C6H7NaO6)n و بوونی Ca2+ ڕێگە دەدات تایبەتمەندییە تیشکییەکانی بەپێی پێویست ڕێکبخرێت. ئەم تێکەڵە لە تایبەتمەندییە میکانیکی و تیشکییە ڕێکخراوەکان وا دەکات هایدرۆجیلی ئەلجینات ئایدیاڵ بێت بۆ لێکۆڵینەوەکەمان. بێگومان هایدرۆجیلەکانی ئەلجیناتیش سنوورداربوونیان هەیە، بە تایبەت لە ڕووی سەقامگیری درێژخایەن لە کاتی خولەکانی هەناسەدانی ھاوشێوەکراودا. بۆیە باشترکردنی زیاتر پێویستە و چاوەڕوان دەکرێت لە توێژینەوەکانی داهاتوودا بۆ چارەسەرکردنی ئەم سنووردارکردنانە.
لەم کارەدا، ئێمە مادەیەکی فۆمی هایدرۆجیلی ئەلجیناتمان پەرەپێدا کە بەهاکانی rho کۆنتڕۆڵکراو، لاستیکی و تایبەتمەندی تیشکدانەوە هاوشێوەی شانەکانی سییەکانی مرۆڤ. ئەم توێژینەوەیە چارەسەرێکی گشتی بۆ دروستکردنی فانتۆمەکانی هاوشێوەی شانە کە تایبەتمەندی لاستیکی و تیشکی کۆنتڕۆڵکراویان هەیە، دابین دەکات. تایبەتمەندییە مادییەکان دەتوانرێت بە ئاسانی لەگەڵ هەر شانە و ئەندامێکی مرۆڤدا بگونجێت.
ڕێژەی هەوای ئامانج بۆ قەبارەی فۆمی هایدرۆجیل بە پشتبەستن بە مەودای HU ی سییەکانی مرۆڤ (-600 بۆ -700) حیسابی بۆ کرا. گریمانە کرا کە فۆمەکە تێکەڵەیەکی سادەی هەوا و هایدرۆجیلی ئەلجیناتی دەستکرد بێت. بە بەکارهێنانی یاسایەکی سادەی زیادکردنی تاکە توخمەکان \(\:\mu\:/\rho\:\)، دەتوانرێت بەشە قەبارەی هەوا و ڕێژەی قەبارەی هایدرۆجیلی ئەلجیناتی دروستکراو حیسابی بۆ بکرێت.
فۆمی هایدرۆجیلی ئەلجینات بە بەکارهێنانی ئەلجینات سۆدیۆم (ژمارەی بەشی W201502)، CaCO3 (ژمارە بەشی 795445، مێگاوات: 100.09)، و GDL (ژمارە بەشی G4750، مێگاوات: 178.14) کە لە کۆمپانیای سیگما-ئاڵدریچ، سانت لویس، MO کڕدرابوو ئامادەکرا. 70% سۆدیۆم لۆریل ئیتەر سەلفات (SLES 70) لە کۆمپانیای Renowned Trading LLC کڕدرا. لە پرۆسەی ئامادەکردنی فۆمدا ئاوی بێ ئایۆن بەکارهات. سۆدیۆم ئەلجینات لە ئاوی بێ ئایۆن لە پلەی گەرمی ژووردا تواوەتەوە بە تێکەڵکردنی بەردەوام (600 خولەک لە خولەکێکدا) تاوەکو گیراوەیەکی نیمچە ڕووناکی زەردی یەکسان بەدەست هات. CaCO3 بە تێکەڵکردن لەگەڵ GDL وەک سەرچاوەی Ca2+ بەکارهات بۆ دەستپێکردنی جێڵکردن. SLES 70 وەکو مادەی ڕووکار چالاککەر بەکارهات بۆ پێکهێنانی پێکهاتەیەکی کونیلەدار لە ناو هایدرۆجیلەکەدا. چڕیی ئەلجینات لە 5% ڕاگیرا و ڕێژەی مۆلی Ca2+:-COOH لە 0.18 ڕاگیرا. هەروەها ڕێژەی مۆلی CaCO3:GDL لە 0.5 لە کاتی ئامادەکردنی فۆمدا ڕاگیرا بۆ پاراستنی pH ی بێلایەن. بەهاکە 26. 2% بەپێی قەبارەی SLES 70 بۆ هەموو نمونەکان زیادکرا. بۆ کۆنترۆڵکردنی ڕێژەی تێکەڵبوونی گیراوەکە و هەوا، بیکەرێک کە قاپێکی هەبوو بەکارهات. کۆی قەبارەی بیکەرەکە ١٤٠ مل بوو. بە پشتبەستن بە ئەنجامی حیساباتی تیۆری، قەبارەی جیاوازی تێکەڵەکە (50 مل، 100 مل، 110 مل) زیادکرا بۆ ناو پەرداخەکە بۆ ئەوەی لەگەڵ هەوا تێکەڵ بێت. ئەو نمونەیەی کە 50 مل لە تێکەڵەکەی تێدابوو بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە لەگەڵ هەوای پێویست تێکەڵ بوو، لە کاتێکدا ڕێژەی قەبارەی هەوا لە دوو نمونەکەی تردا کۆنترۆڵ کرابوو. سەرەتا SLES 70 زیادکرا بۆ گیراوەی ئەلجینات و بە تێکەڵکەرێکی کارەبایی تێکەڵکرا تاوەکو بە تەواوی تێکەڵ بوو. پاشان، هەڵپەسێردراوی CaCO3 زیادکرا بۆ تێکەڵەکە و بە بەردەوامی تێکەڵکرا تاوەکو تێکەڵەکە بە تەواوی تێکەڵ بوو، کاتێک ڕەنگەکەی گۆڕا بۆ سپی. لە کۆتاییدا، گیراوەی GDL زیادکرا بۆ تێکەڵەکە بۆ دەستپێکردنی جێڵکردن، و تێکەڵکردنی میکانیکی بە درێژایی پرۆسەکە پارێزراو بوو. بۆ ئەو نمونەیەی کە 50 مل تێکەڵەکەی تێدابوو، تێکەڵکردنی میکانیکی وەستا کاتێک قەبارەی تێکەڵەکە گۆڕانکاری وەستا. بۆ ئەو نمونانەی کە 100 مل و 110 مل لە تێکەڵەکەیان تێدابوو، تێکەڵکردنی میکانیکی وەستا کاتێک تێکەڵەکە پڕ بوو لە پەرداخەکە. هەروەها هەوڵماندا فۆمی هایدرۆجیل ئامادە بکەین کە قەبارەکەی لە نێوان 50 مل بۆ 100 مل. بەڵام ناسەقامگیری پێکهاتەی فۆمەکە بەدیکرا، چونکە لە نێوان دۆخی تێکەڵبوونی تەواوی هەوا و دۆخی کۆنترۆڵکردنی قەبارەی هەوادا دەگۆڕا، لە ئەنجامدا کۆنترۆڵی قەبارەی ناتەبایی لێکەوتەوە. ئەم ناسەقامگیرییە نادڵنیایی هێنایە ناو حیساباتەکانەوە و هەربۆیە ئەم مەودایە قەبارەیە لەم لێکۆڵینەوەیەدا نەخراوەتەڕوو.
چڕی \(\:\rho\:\)ی فۆمی هایدرۆجیل بە پێوانی بارستەی \(\:m\) و قەبارەی \(\:V\)ی نمونەی فۆمی هایدرۆجیل حیسابی بۆ دەکرێت.
وێنەی وردبینی بینایی فۆمەکانی هایدرۆجیل بە بەکارهێنانی کامێرای Zeiss Axio Observer A1 بەدەست هێنران. نەرمەکاڵای ImageJ بەکارهات بۆ حیسابی ژمارە و دابەشکردنی قەبارەی کونیلەکان لە نمونەیەکدا لە ناوچەیەکی دیاریکراودا بە پشتبەستن بە وێنە بەدەست هێنراوەکان. شێوەی کونەکان گریمانە دەکرێت کە بازنەیی بێت.
بۆ لێکۆڵینەوە لە تایبەتمەندییە میکانیکییەکانی فۆمەکانی هایدرۆجیلی ئەلجینات، تاقیکردنەوەکانی پاڵەپەستۆی یەک میحوەریی بە بەکارهێنانی ئامێری زنجیرەی TESTRESOURCES 100 ئەنجامدرا. نمونەکان بە بلۆکی چوارگۆشە بڕدراون و ڕەهەندەکانی بلۆکەکان پێوانە کران بۆ حیسابی فشار و پەستانەکان. خێرایی crosshead بە 10 ملم/دەقە دانرا. بۆ هەر نمونەیەک سێ نمونە تاقیکرانەوە و مامناوەندی و لادانێکی ستاندارد لە ئەنجامەکانەوە حیسابی بۆ کرا. ئەم توێژینەوەیە لەسەر تایبەتمەندییە میکانیکییە پاڵەپەستۆییەکانی فۆمەکانی هایدرۆجیلی ئەلجینات بوو لەبەرئەوەی شانەکانی سییەکان لە قۆناغێکی دیاریکراوی خولی هەناسەدان تووشی هێزی پەستانی دەبن. بێگومان فراوانبوونەکە زۆر گرنگە، بە تایبەت بۆ ڕەنگدانەوەی ڕەفتاری تەواوی داینامیکی شانەکانی سییەکان و ئەمەش لە توێژینەوەکانی داهاتوودا لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت.
نمونەکانی فۆمی هایدرۆجیلی ئامادەکراو لەسەر سکانەری سی تی دوو کەناڵی سیمێنس سۆماتۆم درایڤ سکان کران. پارامێتەرەکانی سکانکردن بەم شێوەیە دانران: 40 mAs، 120 kVp و 1 mm ئەستووری پارچە. فایلەکانی DICOM کە لە ئەنجامدا هاتبوون بە بەکارهێنانی نەرمەکاڵای MicroDicom DICOM Viewer شیکرانەوە بۆ شیکردنەوەی بەهاکانی HU ی 5 بڕگەی بڕبڕەی هەر نمونەیەک. بەهاکانی HU کە بە سی تی بەدەست هاتوون لەگەڵ حیساباتی تیۆری بەراورد کران بە پشتبەستن بە داتای چڕی نمونەکان.
ئامانج لەم لێکۆڵینەوەیە شۆڕشێکە لە دروستکردنی مۆدێلی تاکەکەسی ئەندامەکان و شانە بایۆلۆژییە دەستکردەکان بە ئەندازیاری ماددە نەرمەکان. پەرەپێدانی ماددە بە تایبەتمەندی میکانیکی و تیشکی کە لەگەڵ میکانیکی کارکردنی سییەکانی مرۆڤدا بگونجێت گرنگە بۆ بەکارهێنانی ئامانجدار وەک باشترکردنی ڕاهێنانی پزیشکی، پلاندانانی نەشتەرگەری، و پلاندانانی چارەسەری تیشکی. لە وێنەی 1A، ئێمە ناتەبایی نێوان تایبەتمەندییە میکانیکی و تیشکییەکانی ماددە نەرمەکانمان نیشان دا کە گوایە بۆ دروستکردنی مۆدێلی سییەکانی مرۆڤ بەکاردەهێنرێن. تا ئێستا ئەو ماددانە پەرەی پێدراوە کە تایبەتمەندی تیشکی خوازراو پیشان دەدەن، بەڵام تایبەتمەندییە میکانیکییەکانیان لەگەڵ پێداویستییە خوازراوەکاندا ناگونجێت. فۆمی پۆلی یورتان و لاستیک زۆرترین مادەی بەکارهێنراون بۆ دروستکردنی مۆدێلی سییەکانی مرۆڤی شێواوی. تایبەتمەندییە میکانیکییەکانی فۆمی پۆلی یورتان (مۆدیولوسی یۆنگ، YM) بە شێوەیەکی گشتی ١٠ بۆ ١٠٠ هێندەی شانە ئاساییەکانی سییەکانی مرۆڤ زیاترە. ئەو مادانەی کە هەردوو تایبەتمەندی میکانیکی و تیشکی خوازراو پیشان دەدەن هێشتا نەزانراون.
(A) نوێنەرایەتیکردنی نەخشەیی تایبەتمەندییەکانی ماددە نەرمە جۆراوجۆرەکان و بەراوردکردن لەگەڵ سییەکانی مرۆڤ لە ڕووی چڕی، مۆدیولی یۆنگ و تایبەتمەندییە تیشکییەکان (لە HU). (B) شێوازی پەرشوبڵاوی تیشکی ئێکس لە \(\:\mu\:/\rho\:\) هایدرۆجیلی ئەلجینات بە چڕیی 5% و ڕێژەی مۆلی Ca2+:-COOH 0.18. (C) مەودای ڕێژەی قەبارەی هەوا لە فۆمی هایدرۆجیلدا. (D) نوێنەرایەتیکردنی نەخشەیی فۆمی هایدرۆجیلی ئەلجینات بە ڕێژەی جیاوازی قەبارەی هەوا.
پێکهاتەی توخمیی هایدرۆجیلەکانی ئەلجینات بە چڕیی 5% و ڕێژەی مۆلی Ca2+:-COOH 0.18 حیسابی بۆ کرا، و ئەنجامەکان لە خشتەی 3 دا نیشان دراون. بەپێی یاسای زیادکردن لە فۆرمولەی پێشوودا (5)، ڕێژەی لاوازبوونی بارستەیی هایدرۆجیلی ئەلجینات \(\:\:\mu\:/\rho\:\) بەدەست هاتووە وەک لە وێنەی 1B دا نیشان دراوە.
بەهاکانی \(\:\mu\:/\rho\:\) بۆ هەوا و ئاو ڕاستەوخۆ لە بنکەدراوەی ئاماژەی ستانداردەکانی NIST 12612 وەرگیراون. بەم شێوەیە، وێنەی 1C ڕێژەی قەبارەی هەوای حیسابکراو لە فۆمی هایدرۆجیلدا نیشان دەدات کە بەها هاوتاکانی HU لە نێوان -600 و -700 بۆ سییەکانی مرۆڤ. ڕێژەی قەبارەی هەوا کە لە ڕووی تیۆریەوە حیسابی بۆ کراوە لە ماوەی 60-70% لە مەودای وزەی 1 × 10-3 بۆ 2 × 101 MeV جێگیرە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ توانای باش بۆ بەکارهێنانی فۆمی هایدرۆجیل لە پرۆسەکانی بەرهەمهێنانی خوارەوە.
وێنەی 1D نمونەی فۆمی هایدرۆجیلی ئەلجینات ئامادەکراو نیشان دەدات. هەموو نموونەکان بە کووب بڕدراون کە درێژی لێوارەکەیان 12.7 ملم بوو. ئەنجامەکان دەریانخست کە فۆمێکی هایدرۆجیلی یەکسان و سێ ڕەهەندی جێگیر دروست بووە. بەبێ گوێدانە ڕێژەی قەبارەی هەوا، هیچ جیاوازییەکی بەرچاو لە دەرکەوتنی فۆمەکانی هایدرۆجیلدا بەدی نەکرا. سروشتی خۆڕاگری فۆمی هایدرۆجیل ئەوە پیشان دەدات کە ئەو تۆڕەی لەناو هایدرۆجیلەکەدا دروست بووە ئەوەندە بەهێزە کە بتوانێت پشتگیری لە کێشی خودی فۆمەکە بکات. جگە لە بڕێکی کەم لە دزەکردنی ئاو لە فۆمەکەوە، فۆمەکە سەقامگیرییەکی کاتیی بۆ چەند هەفتەیەک نیشان دا.
بە پێوانی بارستە و قەبارەی نمونەی فۆمەکە، چڕی فۆمی هایدرۆجیلی ئامادەکراو \(\:\rho\:\) حیسابی بۆ کرا، و ئەنجامەکان لە خشتەی 4 دا نیشان دراون. ئەنجامەکان وابەستەیی \(\:\rho\:\) بە ڕێژەی قەبارەی هەوا نیشان دەدەن. کاتێک هەوای پێویست لەگەڵ 50 مل لە نمونەکە تێکەڵ دەکرێت، چڕییەکەی دەبێتە کەمترین و 0.482 گم/سم3 دەبێت. لەگەڵ کەمبوونەوەی ڕێژەی هەوای تێکەڵاو، چڕییەکەی زیاد دەکات بۆ 0.685 گم/سم3. زۆرترین بەهای p لە نێوان گروپەکانی 50 مل، 100 مل و 110 مل 0.004 < 0.05 بوو، کە ئاماژەیە بۆ گرنگی ئاماری ئەنجامەکان.
هەروەها بەهای تیۆری \(\:\rho\:\) بە بەکارهێنانی ڕێژەی قەبارەی هەوای کۆنترۆڵکراو حیسابی بۆ دەکرێت. ئەنجامە پێوراوەکان نیشان دەدەن کە \(\:\rho\:\) 0.1 گم/سم3 بچووکترە لە بەهای تیۆری. ئەم جیاوازییە دەتوانرێت بەهۆی ئەو فشارە ناوخۆییەی کە لە هایدرۆجیلەکەدا دروست دەبێت لە کاتی پرۆسەی جێڵکردندا ڕوون بکرێتەوە، کە دەبێتە هۆی ئاوسانی و بەم شێوەیە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی \(\:\rho\:\). ئەمەش زیاتر پشتڕاستکرایەوە بە چاودێریکردنی هەندێک بۆشایی ناو فۆمی هایدرۆجیل لە وێنەکانی سی تی کە لە وێنەی ٢ (A، B و C)دا نیشان دراون.
وێنەی وردبینی بینایی فۆمی هایدرۆجیل بە ناوەڕۆکی قەبارەی هەوای جیاواز (A) 50، (B) 100، و (C) 110. ژمارەی خانەکان و دابەشکردنی قەبارەی کونەکان لە نمونەکانی فۆمی هایدرۆجیلی ئەلجینات (D) 50، (E) 100، (F) 110.
وێنەی 3 (A, B, C) وێنەکانی مایکرۆسکۆپی بینایی نمونەکانی فۆمی هایدرۆجیل بە ڕێژەی جیاوازی قەبارەی هەوا نیشان دەدات. ئەنجامەکان پێکهاتەی بینایی فۆمی هایدرۆجیل نیشان دەدەن، کە بە ڕوونی وێنەی کونیلەکان بە تیرەی جیاوازەوە نیشان دەدەن. دابەشبوونی ژمارەی کونەکان و تیرە بە بەکارهێنانی ImageJ حیسابی بۆ کرا. شەش وێنە بۆ هەر نمونەیەک گیراوە، هەر وێنەیەک قەبارەی 1125.27 میکرۆمتر × 843.96 میکرۆمتر بووە، و کۆی ڕووبەری شیکاری بۆ هەر نمونەیەک 5.7 ملم2 بووە.
(A) هەڵسوکەوتی فشار-فشاری پەستانی فۆمی هایدرۆجیلی ئەلجینات بە ڕێژەی قەبارەی هەوا جیاواز. (B) جێگیرکردنی ڕیزبەندی. (C) پاڵەپەستۆ E0 ی فۆمەکانی هایدرۆجیل بە ڕێژەی قەبارەی هەوا جیاواز. (D) فشاری پەستانی کۆتایی و پەستانی فۆمی هایدرۆجیلی ئەلجینات بە ڕێژەی قەبارەی هەوا جیاواز.
وێنەی ٣ (D، E، F) نیشان دەدات کە دابەشبوونی قەبارەی کونەکان تاڕادەیەک یەکسانە، لە دەیان مایکرۆمەترەوە تا نزیکەی ٥٠٠ مایکرۆمەتر. قەبارەی کونەکان لە بنەڕەتدا یەکسانە، و کەمێک کەم دەبێتەوە لەگەڵ کەمبوونەوەی قەبارەی هەوا. بەپێی زانیارییەکانی تاقیکردنەوەکە، تێکڕای قەبارەی کونیلەکانی نمونەی 50 مل 192.16 میکرۆمتر، مامناوەندی 184.51 میکرۆمتر، و ژمارەی کونیلەکان بۆ هەر یەکەیەکی ڕووبەر 103؛ تێکڕای قەبارەی کونیلەکانی نمونەی 100 مل 156.62 میکرۆمتر، ناوەندی 151.07 میکرۆمتر، و ژمارەی کونیلەکان بۆ هەر یەکەیەکی ڕووبەر 109؛ بەها هاوبەشەکانی نمونەی 110 مل بە ڕێککەوت 163.07 میکرۆمتر، 150.29 میکرۆمتر و 115ن. داتاکان دەریدەخەن کە کونیلە گەورەکان کاریگەری زیاتریان لەسەر ئەنجامە ئامارییەکانی قەبارەی کونیلەکانی مامناوەند هەیە، و قەبارەی کونیلە ناوەندییەکان دەتوانێت باشتر ڕەوتی گۆڕانی قەبارەی کونەکان ڕەنگ بداتەوە. لەگەڵ زیادبوونی قەبارەی نمونەکە لە 50 مل بۆ 110 مل، ژمارەی کونیلەکانیش زیاد دەکات. بە تێکەڵکردنی ئەنجامە ئامارییەکانی تیرەی ناوەندی کونەکان و ژمارەی کونەکان، دەتوانرێت بڵێین کە لەگەڵ زیادبوونی قەبارە، کونیلەی زیاتر بە قەبارەی بچووکتر لە ناو نمونەکەدا دروست دەبێت.
داتاکانی تاقیکردنەوەی میکانیکی لە وێنەکانی 4A و 4D دا نیشان دراون. وێنەی 4A هەڵسوکەوتی فشار-فشاری پەستانی فۆمە هایدرۆجیلی ئامادەکراوەکان بە ڕێژەی قەبارەی هەوای جیاواز نیشان دەدات. ئەنجامەکان نیشان دەدەن کە هەموو نمونەکان ڕەفتاری فشار-فشاری ناهێڵی هاوشێوەیان هەیە. بۆ هەر نمونەیەک، فشارەکە خێراتر زیاد دەکات لەگەڵ زیادبوونی فشار. کێشەیەکی ڕیزبەندی لەگەڵ هەڵسوکەوتی فشار-فشاری پەستانی فۆمی هایدرۆجیلدا جێگیرکرا. وێنەی 4B ئەنجامەکان نیشان دەدات دوای بەکارهێنانی ئەرکی ڕیزبەندی وەک مۆدێلێکی نزیککەرەوە بۆ فۆمی هایدرۆجیل.
بۆ ئەو فۆمە هایدرۆجیلانەی کە ڕێژەی قەبارەی هەوای جیاوازیان هەیە، مۆدیولی پەستانیان (E0) لێکۆڵینەوەی لەسەر کرا. هاوشێوەی شیکاری هایدرۆجیلەکان، مۆدیولی پاڵەپەستۆیی یۆنگ لە مەودای 20% پەستانی سەرەتایی لێکۆڵینەوەی لەسەر کرا. ئەنجامی تاقیکردنەوەکانی پاڵەپەستۆ لە وێنەی 4C دا نیشان دراوە. ئەنجامەکانی وێنەی 4C نیشان دەدەن کە لەگەڵ کەمبوونەوەی ڕێژەی قەبارەی هەوا لە نمونەی 50 بۆ نمونەی 110، مۆدیولی پەستانی یۆنگ E0ی فۆمی هایدرۆجیلی ئەلجینات لە 10.86 کیلۆپاسکاڵەوە بۆ 18 کیلۆپاسکاڵ زیاد دەکات.
بە هەمان شێوە، کێشەکانی تەواوی فشار-فشاری فۆمەکانی هایدرۆجیل، هەروەها بەهاکانی فشاری پەستان و پەستانی کۆتایی، بەدەست هێنران. وێنەی 4D کۆتا فشار و پەستانی پەستانی فۆمەکانی هایدرۆجیلی ئەلجینات نیشان دەدات. هەر خاڵێکی داتا تێکڕای سێ ئەنجامی تاقیکردنەوەکە. ئەنجامەکان دەریدەخەن کە فشاری پاڵەپەستۆی کۆتایی لە 9.84 کیلۆپاسکاڵەوە بۆ 17.58 کیلۆپاسکاڵ زیاد دەکات لەگەڵ کەمبوونەوەی ڕێژەی غاز. پەستانی کۆتایی لە نزیکەی 38% جێگیر دەمێنێتەوە.
وێنەی 2 (A، B، و C) وێنەی سی تی فۆمی هایدرۆجیل نیشان دەدات کە ڕێژەی قەبارەی هەوا جیاوازە کە هاوتایە لەگەڵ نمونەکانی 50، 100 و 110، بە ڕێککەوت. وێنەکان دەریدەخەن کە فۆمی هایدرۆجیلی دروستکراو نزیکەی یەکسانە. ژمارەیەکی کەم لە بۆشاییەکان لە نمونەکانی ١٠٠ و ١١٠دا بینران. دروستبوونی ئەم بۆشاییانە ڕەنگە بەهۆی ئەو فشارە ناوخۆییە بێت کە لە هایدرۆجیلەکەدا دروست دەبێت لە کاتی پرۆسەی جێڵکردندا. ئێمە بەهاکانی HUمان بۆ 5 بڕگەی بڕبڕەی هەر نمونەیەک حیسابی کرد و لە خشتەی 5 لەگەڵ ئەنجامەکانی حیسابکردنی تیۆری هاوتادا ڕیزمان کرد.
خشتەی 5 نیشان دەدات کە ئەو نمونانەی کە ڕێژەی قەبارەی هەوایان جیاوازە بەهای جیاوازی HU یان بەدەستهێناوە. زۆرترین بەهای p لە نێوان گروپەکانی 50 مل، 100 مل و 110 مل 0.004 < 0.05 بوو، کە ئاماژەیە بۆ گرنگی ئاماری ئەنجامەکان. لە نێوان ئەو سێ نمونەیەی کە تاقیکراونەتەوە، ئەو نمونەیەی کە تێکەڵەی ٥٠ مل بوو، تایبەتمەندی تیشکی نزیکترینی هەبووە لە سییەکانی مرۆڤ. دوا ستوونی خشتەی ٥ ئەو ئەنجامەیە کە بە حیساباتی تیۆری بەدەست هاتووە لەسەر بنەمای بەهای فۆمی پێوراو \(\:\rho\:\). بە بەراوردکردنی داتا پێوراوەکان لەگەڵ ئەنجامە تیۆریەکان، دەتوانرێت بزانرێت کە بەهاکانی HU کە بە سی تی سکانکردن بەدەست هاتوون بە گشتی نزیکن لە ئەنجامە تیۆریەکان، کە لە بەرامبەردا ئەنجامەکانی حیسابکردنی ڕێژەی قەبارەی هەوا لە وێنەی 1Cدا پشتڕاست دەکاتەوە.
ئامانجی سەرەکی ئەم توێژینەوەیە دروستکردنی ماددەیەکە کە تایبەتمەندی میکانیکی و تیشکی بەراورد بکرێت بە سییەکانی مرۆڤ. ئەم ئامانجە بە پەرەپێدانی ماددەیەکی بنەمای هایدرۆجیل بە تایبەتمەندی میکانیکی و تیشکی هاوتای شانە تایبەتمەندەکان کە تا دەتوانرێت نزیک بێت لە سییەکانی مرۆڤ بەدەست هات. بە ڕێنمایی حیساباتی تیۆری، فۆمی هایدرۆجیل بە ڕێژەی قەبارەی هەوای جیاواز بە تێکەڵکردنی میکانیکی گیراوەی سۆدیۆم ئەلجینات، CaCO3، GDL و SLES 70 ئامادەکرا. شیکاری مۆرفۆلۆژی دەریخست کە فۆمی هایدرۆجیلی جێگیر سێ ڕەهەندی هاوشێوە دروست بووە. بە گۆڕینی ڕێژەی قەبارەی هەوا، دەتوانرێت چڕی و کونیلەیی فۆمەکە بە ئارەزووی خۆی بگۆڕدرێت. لەگەڵ زیادبوونی ڕێژەی قەبارەی هەوا، قەبارەی کونیلەکان کەمێک کەم دەبێتەوە و ژمارەی کونیلەکان زیاد دەکات. تاقیکردنەوەکانی پاڵەپەستۆ ئەنجامدرا بۆ شیکردنەوەی تایبەتمەندییە میکانیکییەکانی فۆمەکانی هایدرۆجیلی ئەلجینات. ئەنجامەکان دەریانخست کە مۆدیولی پەستان (E0) کە لە تاقیکردنەوەکانی پەستانەوە بەدەست هاتووە لە مەودای ئایدیاڵدایە بۆ سییەکانی مرۆڤ. E0 زیاد دەکات لەگەڵ کەمبوونەوەی ڕێژەی قەبارەی هەوا. بەهاکانی تایبەتمەندییە تیشکییەکان (HU)ی نمونە ئامادەکراوەکان بە پشتبەستن بە داتای سی تی نمونەکان بەدەست هێنران و بەراورد کران لەگەڵ ئەنجامی حیساباتی تیۆری. ئەنجامەکان لەبار بوون. هەروەها بەهای پێوراو نزیکە لە بەهای HU ی سییەکانی مرۆڤ. ئەنجامەکان دەریدەخەن کە دەتوانرێت فۆمی هایدرۆجیلی تەقلیدی شانە دروست بکرێت بە تێکەڵەیەکی ئایدیاڵ لە تایبەتمەندییە میکانیکی و تیشکییەکان کە تایبەتمەندییەکانی سییەکانی مرۆڤ تقلید دەکەن.
سەرەڕای ئەنجامە ئومێدبەخشەکان، شێوازەکانی دروستکردنی ئێستا پێویستیان بە باشترکردن هەیە بۆ باشتر کۆنترۆڵکردنی ڕێژەی قەبارەی هەوا و کونیلەیی بۆ ئەوەی لەگەڵ پێشبینییەکانی حیساباتی تیۆری و سییەکانی ڕاستەقینەی مرۆڤدا لە هەردوو پێوەرەکانی جیهانی و ناوخۆییدا بگونجێت. هەروەها لێکۆڵینەوەکانی ئێستا سنووردارە بە تاقیکردنەوەی میکانیکی پاڵەپەستۆ، کە بەکارهێنانی پۆتانسێلی فانتۆم بۆ قۆناغی پاڵەپەستۆی خولی هەناسەدان سنووردار دەکات. توێژینەوەکانی داهاتوو سوودمەند دەبن لە لێکۆڵینەوە لە تاقیکردنەوەی کێشکردن و هەروەها سەقامگیری میکانیکی گشتی مادەکە بۆ هەڵسەنگاندنی بەکارهێنانی ئەگەری لە ژێر بارودۆخی بارگاویکردنی داینامیکیدا. سەرەڕای ئەم سنووردارکردنانە، توێژینەوەکە یەکەم هەوڵی سەرکەوتووە بۆ تێکەڵکردنی تایبەتمەندییە تیشکی و میکانیکییەکان لە یەک ماددەدا کە سییەکانی مرۆڤ وەربگرێت.
ئەو کۆمەڵە زانیاریانەی کە لە کاتی لێکۆڵینەوەکەدا دروستکراون و/یان شیکراونەتەوە، لە نووسەری پەیوەندیدارەوە دەستدەکەوێت لەسەر داواکارییەکی گونجاو. هەردوو تاقیکردنەوە و کۆمەڵە داتاکان دووبارە دەکرێنەوە.
سۆنگ، گ.، و هاوکارانی. نانۆتەکنەلۆژیای نوێ و کەرەستەی پێشکەوتوو بۆ چارەسەری تیشکی شێرپەنجە. Adv. ماتەر. 29، 1700996. https://doi.org/10.1002/adma.201700996 (2017).
کیل، پی جەی، و هاوکارانی. ڕاپۆرتی هێزی ئەرکی AAPM 76a بۆ بەڕێوەبردنی جووڵەی هەناسەدان لە ئۆنکۆلۆژی تیشکدانەوە. مێد. Phys. 33، 3874–3900. https://doi.org/10.1118/1.2349696 (2006).
ئەل-مایا، ئە.، مۆسێلی، ج.، و برۆک، کەی کەی مۆدێلکردنی ڕووکار و ناهێڵکارییە مادییەکان لە سییەکانی مرۆڤدا. فیزیا و پزیشکی و بایۆلۆجی 53، 305–317. https://doi.org/10.1088/0031-9155/53/1/022 (2008).
وانگ، ئێکس.، و هاوکارانی. مۆدێلی شێرپەنجەی سییەکان هاوشێوەی وەرەمی کە بە بایۆپرێنتی سێ ڕەهەندی دروستکراوە. 3. بایۆتەکنەلۆژیا. 8 https://doi.org/10.1007/s13205-018-1519-1 (2018).
لی، م.، و هاوکارانی. مۆدێلکردنی شێواندنی سییەکان: ڕێگەیەک کە تەکنیکەکانی تۆمارکردنی وێنەی شێواوی و گۆڕانی فەزایی خەمڵاندنی مۆدیولی یۆنگ تێکەڵ دەکات. مێد. Phys. 40، 081902. https://doi.org/10.1118/1.4812419 (2013).
گویماریس، سی ئێف و هاوکارانی. ڕەقبوونی شانە زیندووەکان و کاریگەرییەکانی بۆ ئەندازیاری شانە. پێداچوونەوەکانی سروشت کەرەستە و ژینگە 5، 351–370 (2020).